Απάντηση στο ΑΚΕΛ: Ή με τον Μαδούρο ή με τον Λαό

Του Μάριου Ηλία *

Ο λαός της Βενεζουέλας δεν είναι σύνθημα. 

Δεν είναι αφίσα. 

Δεν είναι «παράδειγμα» για να το κρατά κανείς σαν σημαία σε κομματικές ανακοινώσεις. 

Είναι άνθρωποι που έζησαν και ζουν τη διάψευση μιας υπόσχεσης. Την κατάρρευση μιας χώρας με τεράστιο φυσικό πλούτο. Τη διάλυση θεσμών, την πολιτική πόλωση, τη μαζική μετανάστευση, την αγωνία της καθημερινότητας. Και γι’ αυτό ακριβώς, όποιος επικαλείται «αλληλεγγύη» προς τον λαό της Βενεζουέλας οφείλει πρώτα να σέβεται την πραγματικότητα που εκείνος βίωσε.

Η υπόθεση του Νικολάς Μαδούρο και οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών άνοιξαν ξανά μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα. Αφορά τη σχέση ανάμεσα στη δημοκρατική νομιμοποίηση, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις εύκολες ιδεολογικές βεβαιότητες. Αφορά, όμως, και εμάς: το πώς πολιτικές δυνάμεις στην Κύπρο επιλέγουν να τοποθετούνται με ποια κριτήρια και με ποιες συνέπειες.

Το ΑΚΕΛ δηλώνει «αλληλέγγυο στον λαό της Βενεζουέλας». Η φράση ακούγεται σωστή. Ποιος θα διαφωνούσε με την αλληλεγγύη προς έναν λαό; Το ζήτημα, όμως, δεν είναι το λεκτικό. Είναι η πολιτική ουσία πίσω από αυτό.

Διότι σήμερα, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, περίπου 78% του πληθυσμού της Βενεζουέλας ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ πάνω από 56% βρίσκεται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Ο κατώτατος μισθός αντιστοιχεί σε λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα, ποσό που δεν καλύπτει ούτε στοιχειώδεις διατροφικές ανάγκες. Αυτά δεν είναι ιδεολογικές εκτιμήσεις, είναι αριθμοί που περιγράφουν μια ανθρωπιστική κρίση.

Ταυτόχρονα, πάνω από 7,7 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι σχεδόν ένας στους πέντε πολίτες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα την τελευταία δεκαετία, δημιουργώντας μία από τις μεγαλύτερες μεταναστευτικές κρίσεις παγκοσμίως. Μια τέτοια μαζική φυγή δεν συμβαίνει σε χώρες που «αντιστέκονται επιτυχώς». Συμβαίνει σε χώρες που καταρρέουν.

Στο ίδιο διάστημα, το ΑΕΠ της Βενεζουέλας έχει συρρικνωθεί κατά 70–80% σε σχέση με το 2014, εξανεμίζοντας πλούτο, θέσεις εργασίας και κοινωνική συνοχή. Όποια μερική ανάκαμψη των τελευταίων ετών δεν αλλάζει τη βασική εικόνα: μια οικονομία βαθιά τραυματισμένη, μακριά από τα επίπεδα ευημερίας που υπόσχονταν οι κυβερνώντες.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Όταν η «αλληλεγγύη» περιορίζεται σε γενικόλογες διατυπώσεις και μετατρέπεται σε αντανακλαστική υπεράσπιση ενός καθεστώτος ή σε μονοδιάστατη αντι-δυτική ρητορική, τότε παύει να είναι αλληλεγγύη. Γίνεται ιδεολογική αγκύλωση.

Επανέρχεται έτσι ένα παλιό δίπολο: «ιμπεριαλισμός – αντιιμπεριαλισμός». Σε αυτό το σχήμα, ένα καθεστώς δεν κρίνεται πρωτίστως για τις πράξεις του, την καταστολή, τη θεσμική εκτροπή, τη φτωχοποίηση της κοινωνίας. Κρίνεται με βάση το ποιος βρίσκεται «απέναντι». Και αν απέναντι είναι οι ΗΠΑ ή η Δύση, τότε όλα τα υπόλοιπα μπαίνουν σε παρένθεση.

Αυτό, όμως, έχει δύο σοβαρές συνέπειες:

Πρώτον, αδικεί τον ίδιο τον λαό της Βενεζουέλας. Τον μετατρέπει σε εργαλείο πολιτικού αφηγήματος. Αντί να αναγνωρίζεται η πραγματική του τραγωδία, η συζήτηση μεταφέρεται σε αφηρημένα γεωπολιτικά σχήματα. Εκεί όπου οι άνθρωποι εξαφανίζονται και μένουν μόνο οι σημαίες. Ο λαός, όμως, δεν ζει σε σημαίες. Ζει σε ουρές, σε ανασφάλεια, σε φόβο, σε αβεβαιότητα.

Δεύτερον, υπονομεύει τη διεθνή αξιοπιστία της ίδιας της Κύπρου. Η Κυπριακή Δημοκρατία στηρίζεται και δικαίως στο διεθνές δίκαιο, στη δημοκρατική νομιμοποίηση και στα ανθρώπινα δικαιώματα για το δικό της πρόβλημα. Για μια μικρή χώρα, η συνέπεια δεν είναι πολυτέλεια· είναι πολιτικό κεφάλαιο.

Όταν, λοιπόν, πολιτικές δυνάμεις εμφανίζονται πρόθυμες να «μαλακώσουν» την κριτική τους απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα, απλώς και μόνο επειδή αυτά αυτοπροσδιορίζονται ως «αντι-δυτικά», τότε υπονομεύουν το ίδιο επιχείρημα που η χώρα μας χρειάζεται καθημερινά στη διεθνή σκηνή.

Ναι, η διεθνής πολιτική είναι και συμφέροντα. Όμως τα μικρά κράτη δεν επιβιώνουν μόνο με συμφέροντα. Επιβιώνουν με αξιοπιστία, καθαρές θέσεις και συνέπεια λόγων και πράξεων. Οι ιδεολογικές αγκυλώσεις δεν μας κάνουν ανεξάρτητους. Μας κάνουν προβλέψιμους με λάθος τρόπο.

Η εξωτερική πολιτική δεν είναι χώρος για συμβολικές παραστάσεις. Είναι εργαλείο εθνικής ασφάλειας. Και κάθε φορά που συγχέουμε την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ με την υπεράσπιση των λαών, κάθε φορά που χαρίζουμε πολιτικό άλλοθι στον αυταρχισμό, αποδυναμώνουμε τη δική μας ηθική ισχύ ακριβώς εκεί που τη χρειαζόμαστε περισσότερο.

Γιατί, τελικά, δεν μπορείς να είσαι και με τον αυταρχισμό και με τον λαό.

Ή στέκεσαι με τους ανθρώπους ή σιωπηρά, με αυτούς που τους στερούν τη φωνή.

* Οικονομολόγος, μέλος του Π.Γ. του ΔΗΣΥ & Υποψήφιος Βουλευτής Λευκωσίας